توصیه های بهداشتی - زناشویی

آی - یو- دی کاپرتی ( TCu 380 A )

توضیح روش:

این نوع آی - یو -دی یک وسیله کوچک حاوی مس است که در داخل رحم کار گذاشته شده و تا ده سال از بارداری پیشگیری می کند. ارائه خدمت این روش توسط پزشک ، ماما و یا کارکنان بهداشتی آموزشی دیده صورت می گیرد.

مکانیسم عمل:

1- ایجاد التهاب در حفره رحم و صدمه به اسپرم

2- اختلال در حرکات لوله های رحمی و جلوگیری از انتقال اسپرم و رسیدن آن به تخمک

اثر بخشی :

اثر بخشی آی یو دی TCu 380 A حدود 2/99 درصد می باشد.

مزیت ها:

_* اثر بخشی بالا

_* قابلیت برگشت باروری بلافاصله پس از خروج IUD

_* طولانی مدت بودن اثر پیشگیری از بارداری ( 10 سال )

_* نیاز نداشتن به یادآوری روزانه

_* عدم تاثیر بر شیردهی

_* نداشتن آثار و عوارض هورمونی

_* قابل استفاده در اوایل دوران منوپوز

_* عدم تداخل با تماس جنسی

_* تداخل نداشتن با مصرف داروها

عیب ها :

_* لزوم کارگذاری و خروج توسط فرد دوره دیده

_* خروج خودبخودی

_* عدم پیشگیری از انتقال بیماریهای منتقله از راه تماس جنسی ( STIs )

_* لزوم معاینه دوره ای

عوارض شایع و برخورد با آنها:

1- افزایش خونریزی و درد هنگام قاعدگی: به فرد آگاهی لازم داده می شود که این مشکل طی 2-3 ماه پس از گذاردن IUD رفع خواهد شد. در صورت نیاز، درمان با دراوهایی مانند ایندومتاسین، مفنامیک اسید ( روزانه 3 بار و در هر بار 2 کپسول 250 میلی گرمی به مدت 5 روز ) ، ... و آهن آغاز می شود. اگر مشکل خونریزی و درد زمان قاعدگی با این درمان برطرف نگردد، علت آن بررسی و در صورت نیاز باید IUD را خارج نمود.

2- خونریزی نامظم و لکه بینی بین قاعدگی ها: به فرد آگاهی داده می شود که این مشکل در عرض 2-3 ماه برطرف خواهد شد. اگر مشکل پس از گذشت 2-3 ماه ادامه یافت ، ارجاع به متخصص زنان ضرورت می یابد.

3- افزایش ترشحات واژینال: در صورت افزایش ترشح واژینال، نوع آن بررسی و سپس درمان آغاز می گردد. در صورت نیاز، ارجاع به متخصص زنان ضروری است. ( ترشحات عفونی بدبو، همراه با سوزش و خارش بوده و رنگ آن با ترشحات غیر عفونی تفاوت دارد)

عوارض غیر شایع و برخورد با آنها:

1- بیماری های الهتابی لگن (PID) : در 20 روز اول پس از کارگذاری مشاهده می شود. دلیل اصلی آن تشخیص ندادن عفونت موجود قبل از IUD گذاری و یا رعایت نکردن استریلیتی در زمان جای گذاری است. باید در این موارد فرد را به بیمارستان ارجاع نمود.

2- سوراخ شدن رحم هنگام کارگذاری ( که به دو صورت اتفاق می افتد ):

الف- با علائم بالینی: معمولا هنگام اندازه گیری عمق رحم ( با هیسترومتر ) و یا کارگذاری IUD رخ داده و فرد احساس درد دارد.

ب- بدون علائم بالینی : علامتی نداشته و از علائم پی بردن به آن کوتاه شدن طول نخ است.

در موارد احتمال سوراخ شدن رحم، در صورت امکان باید IUD را خارج کرده و فرد را به متخصص زنان یا بیمارستان ارجاع داد.

موارد منع مصرف مطلق:

_* شک یا اطمینان به حاملگی

_* سابقه PID با بستری در بیمارستان

_* رحم با شکل غیر طبیعی

_* بیماری ویلسون یا حساسیت به مس ( برای IUD های مس دار )

_* نقص سیستم ایمنی

_* نئوپلازی درمان شده سرویکس

_* فیبرومی که اندازه و شکل رحم را تغییر داده باشد

_* خون ریزی شدید قاعدگی ( دفع لخته ) یا آنمی شدید

_* خونریزی واژینال بدون علت مشخص

_* اختلالات انعقادی

_* سابقه بارداری خارج رحمی

_* شک به وجود بدخیمی رحم یا سرویکس و یا قطعیت وجود آن

_* پاپ اسمیر غیر طبیعی

_* در فاصله زمانی درمان و پیگیری مول ( حداقل 1 سال )

_* نداشتن سابقه زایمان

_* سل لگنی

موارد منع مصرف نسبی:

_* سابقه PID بدون بستری در بیمارستان

_* داشتن شریک های جنسی متعدد ( در زنان یا همسر وی )

_* بیماری های دریچه ای قلب که نیاز به دریافت آنتی بیوتیک پروفیلاکسی پیش از گذاشتن IUD داشته باشند

_* ابتلای به STIs یا سابقه آن ( ابتلای اخیر )

_* اندومتریت پس از زایمان و یا سقط عفونی در 3 ماه گذشته

_* سرویسیت و واژینیت درمان نشده

توجه: استفاده از IUD در افراد دیابتی نیاز به کنترل دارد

زمان شروع استفاده از IUD:

1- در زمان قاعدگی: با توجه به اطمینان از باردار نبودن، نرمی سرویکس و راحت تر بودن ارائه خدمت ، کارگذاری IUD در 5 روز اول خونریزی قاعدگی توصیه می شود. ( خونریزی و درد ناشی از کارگذاری IUD ، با خونریزی و درد دوران قاعدگی پوشیده خواهد شد. )

2- پس از زایمان ( طبیعی ، سزارین ): کوتاه ترین فاصله زمانی ممکن برای آغاز استفاده از IUD ، 6 هفته پس از زایمان طبیعی یا سزارین است. ضمنا شیردهی مانع گذاشتن IUD نبوده و IUD اثری بر شیر مادر ندارد.

3- پس از سقط یا کورتاژ: پس از سقط یا کورتاژ زیر 12 هفته و به شرط عفونی نبودن آن، می توان در 5 روز اول پس از سقط IUD گذاری را انجام داد. در موارد سقط بالای 12 هفته، این کار باید با 6 هفته تاخیر و پس از بررسی های لازم توسط متخصص انجام شود.

4- در مادران شیردهی که قاعدگی آنها برنگشته است: IUD را می توان 6 هفته پس از زایمان با انجام آزمایش B-HCG و اطمینان از عدم بارداری کار گذاشت.

آزمایش ها و معاینه های لازم:

اولین مراجعه:

1- معاینه لگنی برای بررسی اندازه و وضعیت رحم و آدنکس ها

2- بررسی موارد کنتراندیکاسیون های مطلق و نسبی

مراجعه های بعدی:

1- دیدن نخ IUD ( معاینه توسط خود فرد لازم نیست ): بررسی نخ IUD پس از اتمام اولین دوره خونریزی قاعدگی بعد از گذاشتن IUD انجام شده و کنترل های بعدی آن هر 6 ماه یکبار ( در غیر از زمان قاعدگی ) صورت خواهد گرفت. شایان ذکر است که در چند ماه اول پس از گذاشتن IUD و به ویژه در دوران قاعدگی احتمال خروج خودبخود آن وجود دارد. در صورت افزایش طول نخ و یا در حال خروج بودن آن، باید نسبت به خروج کامل IUD اقدام شود. بلافاصله پس از خروج IUD و در صورت مناسب بودن شرایط فرد ( حامله نبودن، نداشتن عفونت و تقاضا برای ادامه روش )، می توان نسبت به گذاردن IUD جدید اقدام کرد.

2- معاینه لگنی برای بررسی ترشح ها و حساسیت رحم و آدنکس ها

3- انجام پاپ اسمیر براساس دستورالعمل کشوری

4- بررسی وضعیت رضایت مندی، داشتن مشکل با استفاده از IUD ، تقاضا برای تغییر روش و یادآوری مسایلی که فرد در صورت بروز آنها باید مراجعه نماید.

تذکر: در صورت رویارویی با هر کدام از علائم ، عارضه ها و هشدارها مراجعه به مراکز ارائه خدمت ضروری است.

هشدارها و چگونگی برخورد با آنها

1- دیده نشدن نخ یا عدم لمس نخ IUD توسط فرد معاینه کننده: اگر نخ IUD دیده نشود، باید برای بررسی بیشتر از نظر حاملگی، پاره شدن نخ، سوراخ شدن رحم، ورود IUD به حفره شکمی و خروج IUD سونوگرافی درخواست شده و در صورت نیاز ارجاع صورت گیرد.

2- تاخیر قاعدگی: درموارد تاخیر قاعدگی ، آزمایش بارداری برای حصول اطمینان درخواست می شود. اگر پاسخ آزمایش بارداری هم زمان با استفاده از IUD مثبت باشد، باید حاملگی را از نظر داخل و یا خارج رحمی بودن بررسی نمود. شانس بارداری خارج رحمی با استفاده از IUD افزایش نیافته ولی در صورت وقوع حاملگی هم زمان با استفاده از IUD باید بارداری خارج رحمی را مد نظر داشت.

3- در موارد :

الف- حاملگی داخل رحمی: اگر در نیمه اول حاملگی باشد و نخ IUD دیده نشود فرد ارجاع خواهد شد ولی اگر بتوان نخ را دید، سعی می شود که با کشیدن آن IUD را خارج کرد. اگر این مانور با موفقیت همراه نباشد، ارجاع به متخصص انجام خواهد شد. در نیمه دوم حاملگی ،با هر شرایطی ( دیده شدن یا دیده نشدن نخ ) ارجاع فرد انجام می شود.

ب- حاملگی خارج رحمی : فرد را باید فورا به بیمارستان ارجاع داد.

شایان ذکر است که:

_* در موارد ادامه حاملگی با داشتن IUD ، باید به فرد هشدار داد که اگر به هر کدام از علائم عفونت مانند تب ، علائم شبه آنفلونزا ، درد شکمی و خونریزی دچار شود، ضرورت دارد که اولین فرصت به مرکز بهداشتی درمانی برای ارجاع فوری و یا مستقیما و فوری به بیمارستان مراجعه نماید.

_* در صورت سقط با IUD ( به ویژه در سه ماهه دوم ) ، خطر سپتی سمی وجود دارد.

_* اگر بارداری با داشتن IUD تا ترم ادامه یابد، وجود IUD در رحم باعث ناهنجاری جنینی نخواهد شد.

4- وجود علائمی چون درد پایین شکم ، ترشح واژینال چرکی و بدبو، تب و لرز، استفراغ و حرکت دردناک سرویکس احتمال وجود بیماری های التهابی لگن را مطرح نموده و باید فرد به بیمارستان ارجاع شود.

5- بدخیمی دستگاه تناسلی: اگر هر کدام از موارد بدخیمی دستگاه تناسلی قطعیت پیدا کند، باید IUD را خارج نموده و فرد را به متخصص ارجاع داد.

پیگیری :

مراجعه های پیگیری IUD در مراکز ارائه خدمت به دو دسته بوده و به شرح زیر انجام می شوند:

_*مراجعه هایی که به منظور کنترل انجام می شوند: 1ماه پس از کارگذاری IUD ( پس از پایان خونریزی قاعدگی ) و سپس هر شش ماه یک بار در دوره پاکی برای بررسی نخ IUD

_* مراجعه پس از پایان مدت اثر بخشی IUD : برای خروج IUD و در صورت نیاز جای گذاری IUD جدید.

خروج IUD :

اگر فرد بخواهد که IUD را زودتر از پایان مدت اثر آن خارج نموده و نیز تمایلی به بارداری نداشته باشد، باید در زمان قاعدگی برای خارج نمودن IUD به مرکز ارائه خدمت مراجعه نموده و پس از خارج نمودن آن بلافاصله از یک روش دیگر پیشگیری از بارداری استفاده نماید. اگر IUD در زمانی غیر از دوران قاعدگی خارج شود، احتمال بارداری وجود داشته و در صورت وجود تماس جنسی در عرض 72 ساعت گذشته ، استفاده از روش های اورژانس پیشگیری از بارداری ضرورت دارد.